Bạn có biết rằng đất tràn đầy sự sống? Trong 1g đất tốt có tới 1 tỷ sinh vật các loại. Mặc dù đa phần các sinh vật này mắt thường không nhìn thấy được, chúng lại rất đông đảo và là nhà máy hoạt động ngày đêm để tiêu hóa và luân chuyển chất dinh dưỡng trong đất giúp cây trồng sinh trưởng và phát triển khỏe mạnh. Bạn hãy cùng Vườn Phố Bình An tìm hiểu về các loại sinh vật sống trong đất và tác dụng của các sinh vật này đối với sự phát triên của cây trồng nhé.
Các loại sinh vật trong đất
Trong đất có rất nhiều loại sinh vật khác nhau, gồm có: Các loại vi khuẩn, nấm, động vật nguyên sinh, động vật sống trong đất như giun, kiến, dế, bọ ve... Tất cả những sinh vật này góp phần tạo nên môi trường đất và đem đến những biến đổi vô cùng quan trọng đối với sự sống nói chung và cây trồng nói riêng.
Các loại vi khuẩn
Có hàng ngàn loại vi khuẩn khác nhau, vừa có thể có lợi vừa có thể gây hại cho cây trồng. Chúng bao gồm các loại với đặc tính khác nhau như vi khuẩn háo khí, vi khuẩn kị khí, vi khuẩn tự dưỡng, vi khuẩn dị dưỡng ... Tuỳ theo chất đất mà số lượng và thành phần vi khuẩn trong đất sẽ khác nhau: Ở nơi đất nhiều chất hữu cơ, độ ẩm phù hợp, tơi xốp, hệ vi sinh vật phát triển mạnh, đông đảo và đa dạng; Ngược lại, ở những nơi thành phần đất chủ yếu là đá, cát thì số lượng và thành phần vi sinh vật ít hơn.
Các loại nấm
Có nhiều loại nấm trong đất với kích thước, hình dạng, màu sắc khác nhau và là thành phần chiếm tỷ trọng lớn trong đất. Trong số các loại nấm, nấm có rễ ngầm (sợi nấm) hút chất dinh dưỡng và nước cho đến khi chúng sẵn sàng ra hoa ở dạng nấm. Loại nấm này chịu được độ chua do đó chúng đóng vai trò quan trọng trong việc phân hủy các vật liệu trong đất chua, điều mà vi sinh vật không thể làm được, chúng cũng có thể phân hủy lignin, là các mô gỗ để phân hủy thực vật.
Các loại động vật sống trong đất
Bên cạnh các loại vi khuẩn, nấm trong đất còn vô vàn các loại động vật. Một số loài động vật ăn rễ, một số loại ăn lẫn nhau. Loài động vật quan trọng cần kể đến là một số loại giun. Giun đất là loài dễ xác định nhất. Chúng ăn thực vật và chất hữu cơ và thải phân giun trong đất làm thức ăn cho các sinh vật khác. Chúng đào sâu đất, giúp đất tơi xốp. Ngoài ra còn có những con giun cực nhỏ được gọi là giun tròn, hoặc giun đũa. Những con giun này sống trong nước xung quanh các hạt đất. Có một số loại giun tròn khác nhau, một số chúng ăn vật chết, một số khác ăn rễ sống và một số ăn các sinh vật sống khác. Một số tuyến trùng có hại và có thể gây ra những tổn thương hoặc biến dạng rễ nghiêm trọng. Ngoài giun, trong đất còn có các loại côn trùng như động vật chân đốt có xương ngoài và chân có khớp. Chúng bao gồm ve, cuốn chiếu, rết, sâu bọ,…
Theo quan điểm truyền thống, người làm nông cho rằng tất cả các sinh vật là có hại và tìm mọi cách để tiêu diệt chúng. Trong khi thực tế đa phần trong số chúng là có ích và là yếu tố không thể thiếu để tạo độ phì nhiêu cho đất.
Tầm quan trọng của hệ sinh vật trong đất
- Vi sinh vật sẽ phân hủy các chất hữu cơ, xác động thực vật trong đất, tạo ra dinh dưỡng nuôi sống cây trồng.
- Chúng tạo thành các đường ngầm làm tơi xốp đất, giúp rễ cây phát triển
- Các sinh vật trong đất hỗ trợ các phân tử khoáng giải phóng dinh dưỡng vào đất
- Giúp khống chế các loại sâu hại và các sinh vật gây bệnh làm ảnh hưởng tới rễ cây
- Vi sinh vật tham gia vào quá trình phân giải hữu cơ thành dạng vô cơ cho cây trồng hấp thụ, biến dạng vô cơ khó tiêu thành dễ tiêu …
- Vi sinh vật sống trong vùng rễ sử dụng những chất tiết của cây làm chất dinh dưỡng, đồng thời chúng cung cấp chất dinh dưỡng cho cây qua quá trình hoạt động phân giải của mình.
- Trong quá trình hoạt động của mình, vi sinh vật hình thành nên axit humic - một thành phần của mùn. Axit humic có vai trò hết sức quan trọng cùng với các axit mùn khác có tác dụng kích thích sự phát triển của bộ rễ, giúp cây hấp thu chất dinh dưỡng tốt hơn, cây sinh trưởng phát triển mạnh hơn.
- Phân giải các khoáng chất có trong đất thành dạng cây có thể hấp thụ dễ dàng như: Lưu huỳnh (S), Sắt (Fe), Kali (K)…
- Hệ sinh vật đất còn có vai trò quan trọng trong quá trình cố định Nitơ trong không khí, chuyển hóa đạm thành dạng NH4+ và N03- là dạng cây trồng có thể dễ dàng hấp thụ.
Giải pháp phát triển sinh vật trong đất
Người làm vườn cần hiểu rõ điều kiện thuận lợi để sinh vật trong đất có thể tồn tại và tăng trưởng, từ đó áp dụng các biện pháp phù hợp để cải thiện và tăng cường sự phát triển của sinh vật trong đất.
Dưới đây là một số biện pháp thường được sử dụng:
Bón vôi: Đa phần các sinh vật sống trong đất (đặc biệt là các loại vi khuẩn có lợi) đều sống tốt ở pH từ 6,5 đến 7,5. Do đó, nếu đất trồng có độ PH thấp (bị chua), người làm vườn có thể bón vôi để giữ cho pH không xuống quá thấp.
Bổ sung chất hữu cơ cho đất: phân hữu cơ là thức ăn của các loại vi sinh vật có ích, do đó việc bổ sung các thành phần hữu cơ cho đất sẽ giúp sinh vật trong đất phát triển và sinh sôi.
Bổ sung phân vi sinh: Đối với những mảnh đất canh tác sử dụng chất hóa học, hệ vi sinh trong đất dần cạn kiệt. Do đó người làm vườn cần bón bổ sung các loại phân vi sinh nhằm bổ sung vi sinh vật có lợi cho đất.
Hạn chế tối đa sử dụng thuốc trừ sâu và phân bón hóa học: Các chất hóa học sử dụng trong trồng trọt như thuốc trừ sâu, phân bón hóa học làm đất mất mất đi các loài vi sinh vật có lợi. Do đó, người làm vườn cần hạn chế sử dụng phân bón vô cơ và thuốc bảo vệ thực vật trong canh tác.
Trồng các loại cây cây có khả năng hỗ trợ sự phát triển của các loài sinh vật có lợi: Một số loại cây trồng có thể khuyến khích sự phát triển của vi sinh vật cố định đạm hay phân giải lân. Điển hình là các loại cây họ đậu có vi sinh vật cộng sinh rễ, cố định đạm trong các nốt sần giúp cố định Nitơ tự nhiên, tăng cường hàm lượng đạm trong đất cung cấp cho cây trồng.
Che phủ đất trồng bằng thảm thực vật xanh hay vật liệu che phủ hữu cơ để duy trì độ ẩm cho đất: Vi sinh vật phát triển thuận lợi trong môi trường đất ẩm, do đó che phủ đất là giải pháp cần thiết để đảm bảo độ ẩm trong đất cho phép vi sinh vật có môi trường sống phù hợp.
